گەڕان
🎧
🔍
ا. لەدایکبوونی عیسای پاشا و ئامادەکاریی بۆ خزمەتەکەی (١‏:١‏–٤‏:١١‏)
مەتا ئینجیلەکەی بە ڕەچەڵەکی عیسا دەستپێدەکات، بۆ ئەوەی بیسەلمێنێ کە عیسا لە ڕەچەڵەکی ئیبراهیم و داودی پاشایە، بەو جۆرەی لە پەیمانی کۆندا پێشبینی کرابوو. لەدایکبوونی عیسا وەک لەدایکبوونی مرۆڤێکی ئاسایی بە بێدەنگی و نهێنی نەبوو، شوانەکان و مۆغەکانی ڕۆژهەڵات هاتن بۆ ئەوەی بیپەرستن. جولەکەش چاوەڕوانی دەرکەوتنی مەسیح بوون. کاتێک لەدایکبوو، نەیانناسییەوە، چونکە ئەوان چاوەڕێی جۆرێکی دیکەی پاشا بوون.
بنەچەی عیسا
١ ئەمە ڕەچەڵەکی عیسای مەسیحە، کوڕی داود، کوڕی ئیبراهیم:
٢ ئیبراهیم باوکی ئیسحاق بوو،
ئیسحاق باوکی یاقوب بوو،
یاقوب باوکی یەهودا و براکانی بوو،
٣ یەهودا باوکی پێرێز و زەرەح بوو کە تامار دایکیان بوو،
پێرێز باوکی حەسرۆن بوو،
حەسرۆن باوکی ڕام بوو،
٤ ڕام باوکی عەمیناداب بوو،
عەمیناداب باوکی نەحشۆن بوو،
نەحشۆن باوکی سەلمۆن بوو،
٥ سەلمۆن باوکی بۆعەز بوو کە ڕاحاب دایکی بوو،
بۆعەز باوکی عوبێد بوو کە ڕائووس دایکی بوو،
عوبێد باوکی یەسا بوو،
٦ یەسا باوکی داودی پاشا بوو.
داود باوکی سلێمان بوو لەو ژنەی کە پێشتر ژنی ئوریا بوو،
٧ سلێمان باوکی ڕەحەڤەعام بوو،
ڕەحەڤەعام باوکی ئەبیا بوو،
ئەبیا باوکی ئاسا بوو،
٨ ئاسا باوکی یەهۆشافات بوو،
یەهۆشافات باوکی یەهۆرام بوو،
یەهۆرام باوکی عوزیا بوو،
٩ عوزیا باوکی یۆتام بوو،
یۆتام باوکی ئاحاز بوو،
ئاحاز باوکی حەزقیا بوو،
١٠ حەزقیا باوکی مەنەشە بوو،
مەنەشە باوکی ئامۆن بوو،
ئامۆن باوکی یۆشیا بوو،
١١ یۆشیا باوکی یەهۆیاکین و براکانی بوو، لە کاتی ڕاپێچکردنەکە بۆ بابل.
١٢ لەدوای ڕاپێچکردنەکە بۆ بابل،
یەهۆیاکین باوکی شەئەلتیێل بوو،
شەئەلتیێل باوکی زروبابل بوو،
١٣ زروبابل باوکی ئەبیهود بوو،
ئەبیهود باوکی ئەلیاقیم بوو،
ئەلیاقیم باوکی ئازور بوو،
١٤ ئازور باوکی سادۆق بوو،
سادۆق باوکی ئەکیم بوو،
ئەکیم باوکی ئەلیهود بوو،
١٥ ئەلیهود باوکی ئەلعازار بوو،
ئەلعازار باوکی مەتان بوو،
مەتان باوکی یاقوب بوو،
١٦ یاقوب باوکی یوسفی مێردی مریەم بوو، ئەوەی عیسای لێبوو، کە بە مەسیح ناودەبردرێت.
١٧ بەم شێوەیە هەموو نەوەکان لە ئیبراهیمەوە هەتا داود چواردە نەوەن، لە داودەوە هەتا ڕاپێچکردنەکە بۆ بابل چواردە نەوەن، لە ڕاپێچکردنەکەشەوە بۆ بابل هەتا مەسیح چواردە نەوەن.
لەدایکبوونی عیسا
١٨ لەدایکبوونی عیسای مەسیح بەم شێوەیە بوو: کاتێک مریەمی دایکی دەستگیرانی یوسف بوو، پێش ئەوەی بگوازرێتەوە، دەرکەوت کە بەهۆی ڕۆحی پیرۆزەوە سکی پڕبووە. ١٩ یوسفی دەستگیرانی کە پیاوێکی چاک بوو، نەیویست ئابڕووی ببات، بڕیاری دا بە نهێنی دەستی لێ هەڵبگرێت.
٢٠ کاتێک بیری لەم شتانە دەکردەوە، فریشتەیەکی یەزدان هاتە خەونی و پێی فەرموو: «ئەی یوسفی نەوەی داود، مەترسە لەوەی مریەم بهێنیت، چونکە ئەوەی ئەو سکی پێی هەیە لە ڕۆحی پیرۆزە. ٢١ کوڕێکی دەبێت ناوی دەنێیت عیسا ، چونکە گەلەکەی لە گوناهەکانیان ڕزگار دەکات.»
٢٢ ئەمانە هەمووی ڕوویدا تاکو ئەوەی یەزدان لە ڕێگەی پێغەمبەرەکە فەرموویەتی بێتە دی: ٢٣ ﴿ئەوەتا پاکیزەیەک سکی دەبێت و کوڕێکی دەبێت، ناوی لێ دەنێن ئیمانوێل،﴾ کە بە واتای خودا لەگەڵمانە دێت.
٢٤ کاتێک یوسف لە خەو هەستا، ئەوەی فریشتەکەی یەزدان فەرمانی پێدابوو ئەنجامی دا و ژنەکەی گواستەوە. ٢٥ بەڵام هەتا کوڕەکەی نەبوو لەگەڵی نەخەوت، ئینجا ناوی لێنا عیسا.

ینکوردی © چا ل 2026ەالیەن دەزگایئسەتێربۆ وکردنەوە ا چاپ و بڵ وکەرەوەی ا بڵ بە مۆڵەن ی . هەموو م House Tyndaleافەکان پارێزراوە

ڕاڤەکاری

  • ١:١ - باسکردنی زنجیرەی ڕەچەڵەک (شەجەرەنامە) یەکێکە لەو ڕێگا هەرە سەرنجڕاکێشانەی کە مەتا بۆ پەیوەندی دروستکردن لەگەڵ جولەکەکاندا دەیتوانی بەکاریبهێنێت، چونکە ڕەچەڵەک دەریدەخات ئەگەر کەسێک سەر بە گەلی هەڵبژێردراوی خودا بێت. مەتا ئاشکرای دەکات کە عیسا لە ڕەچەڵەکی ئیبراهیمی باوکی جولەکە و داودی پاشایە، بەمەش بە پێی پێشبینییەکانی پەیمانی کۆن دەیسەلمێنێت کە عیسا مەسیحە. ڕاستیی ئەم ڕەچەڵەکە زۆر بە باشی پارێزراوە. ئەمە یەکەم بەڵگەیە لە نێوان ئەو بەڵگانەی کە مەتا باسی کردووە کە دەیسەلمێنن عیسا مەسیحی ڕاستەقینەیە.‏
  • ١:١ - زیاتر لە ٤٠٠ ساڵ تێپەڕ ببوو بەسەر دوایین پێشبینییەکانی پەیمانی کۆن، بەڵام هێشتا جولەکە دڵسۆزەکان لە سەرتاسەری جیهاندا، بەردەوام هەر چاوەڕێی مەسیح بوون ( ‏). مەتا ئەم سیپارەیەی بۆ جولەکەکان نووسیوە تاکو عیسایان وەکو پاشا و مەسیحی بەڵێندراو پێ بناسێنێت، ئەوەی کە دەبووایە بێت و لە ڕەچەڵەکی داودی پاشاش بێت، کە هەتاهەتایە فەرمانڕەوایەتی دەکات ( ‏). ئینجیلی مەتا پەیمانی کۆن بە نوێوە دەبەستێتەوە و باسی زۆر سەرچاوەی پەیمانی کۆن دەکات کە نیشانی دەدەن چۆن پێشبینییەکانی پەیمانی کۆن لە عیسادا هاتوونەتە دی.‏
  • ١:١ - عیسا کاتێک هاتە ناو گۆڕەپانی مێژووەوە کە ڕۆمانییەکان فەرمانڕەوایەتی خاکی ئیسرائیلیان دەکرد، خاکی ئیسرائیل بە کەمپێکی بچووکی سەربازی ئیمپراتۆریەتی مەزنی ڕۆمانی دادەنرا. بوونی سەربازی ڕۆمانی لە ئیسرائیل، هەرچەندە ئاسایشی سەربازی بۆ جولەکە دابین کردبوو، بەڵام بە نرخی لەناوبردن و بەکۆیلەکردن و ستەم و خراپەکاری بۆ گەل تەواو ببوو. مەسیحی بەڵێندراو هاتە ناو جیهانێکی ئاوا.‏
  • ١:١ - لە حەڤدە ئایەتی سەرەتای بەشی یەک، لەگەڵ ناوی چل و شەش کەس ڕووبەڕوو دەبینەوە کە بە درێژایی دوو هەزار ساڵ هاتوون. هەموویان باپیرانی عیسا بوونە، بەڵام لە ڕووی کەسایەتی و خواناسی و ئەزموونەوە جیاواز بوون لە یەکتری. هەندێکیان قارەمانانی باوەڕ بوون، وەک ئیبراهیم و ئیسحاق و ڕائووس و داود. هەندێکیان خاوەنی ناوبانگی گوماناوی بوون، وەک ڕاحاب و تامار. زۆرێکیش لەوان کەسانی ئاسایی بوون، وەک حەسرۆن و ئارام و نەحشۆن و ئەکیم، هەندێکیشیان خراپەکار بوون، وەک مەنەشە و ئەبیا.‏
  • ٣:١ - ئاماژەکردن بە ناوەکانی (تامار، ڕاحاب، ڕائووس و بەتشەبەع)، واتای ئەوەیە کە مەتا ویستوویەتی ئەوەی دەیکات زیاتر بێت لە زانیارییەکی مێژوویی یەک لە دوای یەک. ئەم ژنانە دەبنە هۆی سەرهەڵدانی پرسیاری ئەتنیکی و ئاکاری، چونکە دوان لەوان ئیسرائیلی نەبوون و هەر چواریان ناوبانگێکی ئەوەندە باشیان نەبوو کە شایستەی ئەوە بن لە ڕەچەڵەکنامەکەدا جێیان ببێتەوە. بەڵام سەرەڕای ئەوانەش کوڕی خودا لەمانەوە هاتووە. ڕەچەڵەکنامەی مەسیح زۆر بە ڕوونی پێمان دەڵێت کە نەک هەندێک لە ئەندامانی خێزانەکەی ناوبانگیان خراپ بووە، بەڵکو هەموویان گوناهبار بوون. یەزدان کوڕەکەی بۆ ڕزگاری هەموو کەسێک نارد، جولەکە و ناجولەکە، پیاو و ژن. پلانی خودا هەرگیز ڕێگری لێ نەکرا، جا گوناهی مرۆڤەکان هەر چۆنێک بووبێت. پلانی خودا بەردەوامە لە دەرکەوتن و ئاشکرابوون. ئەو پلانە تۆی خوێنەریش دەگرێتەوە.‏
  • ١١:١ - ڕاپێچکردنی گەلی خودا بۆ بابل لە ساڵی ٥٨٦ پ. ز. ڕوویدا، کاتێک نەبوخودنەسری پاشای بابل، یەهودای داگیر کرد و ئۆرشەلیمی وێران کرد و هەزاران کەسی بە دیل گرت.‏
  • ١٦:١ - لەبەر ئەوەی کاتێک مریەم سکی پڕ دەبێت هێشتا کچە، بۆیە مەتا یوسف بە هاوسەری مریەم ناودەبات، نەک باوکی عیسا. ئەو ڕەچەڵەکنامەیەی کە مەتا دەیخاتە ڕوو، زنجیرەیەکی یاسایی (یان پاشایی) لەلایەن یوسفەوە پێ دەبەخشێت. زنجیرەی ڕەچەڵەکی باوباپیرانی مریەم، کە لە ( ‏) تۆمار کراوە، ئاماژە بەوە دەکات کە یوسف و مریەم ڕاستەوخۆ لە ڕەچەڵەکی داود بوونە. مەتا زنجیرەی ڕەچەڵەکی عیسا دەگەڕێنێتەوە بۆ ئیبراهیم، لە کاتێکدا لۆقا دەیگەڕێنێتەوە بۆ ئادەم. مەتا ئەو ڕەچەڵەکنامەیەی بۆ جولەکەکان نووسیوە تاکو پێیان بڵێ کە عیسا لە نەوەی ئیبراهیمی باپیرە گەورەی ئەوانە. لۆقا بۆ نەتەوە ناجولەکەکانی نووسیوە و جەختی لەسەر ئەوە کردووەتەوە کە عیسا ڕزگارکەری هەموو مرۆڤایەتییە.‏
  • ١٧:١ - مەتا مێژووی گەلی ئیسرائیل دابەش دەکات بۆ سێ کۆمەڵە، کە هەریەکەیان چواردە نەوە لەخۆ دەگرێت. بەڵام لەوانەیە ژمارەی نەوەکان زیاتر بێت لەوەی لێرەدا باس کراوە، چونکە ڕەچەڵەکنامەکان زۆربەی کات مێژوو کورت دەکەنەوە، واتا هەموو نەوەکان بە وردی یەک لە دوای یەک ناوەکەی تۆمار ناکرێت و ئاماژەی پێ ناکرێت، کاتێک دەگوترێت و دەنووسرێت فڵان لە فڵان بوو دەکرێت واتای ئەوەی هەبێت کە لە نەوەی ئەوە نەک ڕاستەوخۆ کوڕی ئەوە.‏
  • ١٨:١ - هاوسەرگیری لەلای جولەکە لە سێ هەنگاودا تەواو دەبوو. هەنگاوی یەکەم ئەوە بوو کە دوو خێزانەکە ڕازی دەبوون لەسەر بەیەکگەیشتنی ئەو دووانە. لە هەنگاوی دووەمدا هەڵدەستان بە ئاشکراکردنی ئەو خزمایەتییە لە نێو خەڵکدا. لەو بارەدا ئیدی دەبوونە «دەستگیران». هەتا ڕادەیەک وەکو دەستگیرانداری ئەم سەردەمەی ئێستامان وابووە، بەڵام جیاوازییەکە ئەوەیە کە کچ و کوڕ بە گرێبەستێک بە یەکتر دەبەسترانەوه بە مردن و تەڵاقدان نەبێت لێک جیا نەدەکرانەوە. سەرەڕای هەبوونی ئەو گرێبەستەش، لە ماوەی دەستگیرانداریدا ڕێگا بە پەیوەندی سێکسی نەدەدرا. لە هەنگاوی سێیەمدا هاوسەرگیرییان دەکرد و پێکەوە دەژیان. بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی مریەم و یوسف دەستگیران بوون، ناپاکییەکەی مریەم لە کۆمەڵگادا بە شەرمەزارییەکی گەورە دادەنرا. بەگوێرەی یاسای شارستانی جولەکە، یوسف مافی ئەوەی هەبوو لە مریەم جیاببێتەوە. هەروەها دەسەڵاتدارانی جولەکەش دەیانتوانی هەتا مردن بەردبارانی بکەن ( ‏).‏
  • ١٨:١ - بۆچی لەدایکبوون لە کچێکی پاکیزە بە لایەنێکی گرنگی باوەڕی مەسیحی دادەنرێت؟ چونکە عیسای مەسیحی کوڕی خودا دەبووایە خاڵی بووایە لە هەموو ئەو سروشتە گوناهبارانەیەی کە هەموو مرۆڤایەتی لە ئادەمەوە بە میرات بۆی ماوەتەوە. عیسا مرۆڤ بوو، چونکە لە ئافرەت لەدایک بوو، بەڵام لەبەر ئەوەی کوڕی خودایە پاک و بێبەری بوو لە هەموو گوناهێکی مرۆڤ. مرۆڤێکی تەواو و پەروەردگارێکی تەواویش بوو لە هەمان کاتدا. لەبەر ئەوەی عیسا وەک مرۆڤ ژیا، دەزانین کە بە تەواوی لە هەموو تاقیکردنەوە و ململانێکانی ژیانی ئێمە تێدەگات و درکمان پێ دەکات ( ‏). لەبەر ئەوەی عیسا خودایە، هێز و دەسەڵاتی ئەوەی هەیە لە گوناه ئازادمان بکات ( ‏). دەتوانین هەموو بیر و هەست و سۆز و پێویستییەکانمانی بخەینە بەردەم، چونکە ئەویش وەک ئێستای ئێمە هەموو ئەوانەی هەبووە و پێیاندا تێپەڕیوە، ئەو توانای هەیە یارمەتیمان بدات.‏
  • ١٩:١ - یوسف ڕووبەڕووی بژاردەیەکی قورس بووەوە، لەدوای ئەوەی بۆی ئاشکرابوو کە مریەم سکی پڕە. یوسف پێی وابوو کە تەنها دوو بژاردەی لەبەردەمدایە: یان بە بێدەنگی مریەم تەڵاق بدات، یان ئەوەتا بۆ بەردبارانکردن بەدەستیەوە بدات، بەڵام خودا ڕێگا چارەی سێیەمی هەبوو: یوسف مریەم بهێنێت و بیگوازێتەوە ( ‏). بە سەرنجدان لە بارودۆخ و هەلومەرجی ئەو کاتە، ئەمە بە بیری یوسفدا نەهاتبوو. زۆر جار بۆمان دەردەکەوێت خودا ڕێگەچارەی زیاتری هەیە لەوەی ئێمە بیری لێ دەکەینەوە. لەگەڵ ئەوەدا وا دەهاتە پێش چاو کە یوسف کارێکی دروست دەگرێتەبەر بە هەستانی بە هەڵوەشاندنەوەی هاوسەرگیرییەکەی، بەڵام تەنها ڕێنوێنییەکانی خودا بوو وای کرد کە ئەو باشترین بڕیار بدات، هەرچەندە بڕیارێکی ئاسان نەبوو. ڕازیبوونی یوسف بۆ هاوسەرگیری لەگەڵ مریەم بووە هۆی ئەوەی خەڵکی گومان لە یوسف بکەن، جگە لەوەی دەکرێ بۆ هەتاهەتایە ڕیسوا و شەرمەزار بن لە کۆمەڵگا. لەگەڵ ئەوەشدا یوسف ملکەچی فەرمانی فریشتەکە بوو ( ‏). کاتێک بڕیارەکانمان کار دەکەنە سەر ژیانی کەسانی دیکە، لەسەرمانە بەردەوام داوای دانایی خودایی بکەین و ئامادەیی ئەوەمان تێدابێت لە هەموو هەلومەرجێکدا شوێن خودا بکەوین بەبێ گوێدانە ئەو بارودۆخەی کە ڕووبەڕوومان دەبێتەوە.‏
  • ٢٠:١ - سکپڕبوونی مریەمی کچ و لەدایکبوونی عیسا، کارێکی نائاسایی و لە دەرەوەی بازنەی سروشت و لە سەرووی هەموو بیر و هزر و ژیربێژی مرۆڤەوە بوو. لەبەر ئەوە خودا فریشتەکانی نارد بۆ لای کەسانێکی تایبەت، تاوەکو یارمەتییان بدات لە تێگەیشتن لەوەی لە دەوروبەریان ڕوودەدات، بڕوانە ( ‏؛ ‏، ؛ ‏). فریشتە بوونەوەری ڕۆحین، خودا بەدیهێناون بۆ ئەنجامدانی کارەکانی لەسەر زەوی. فریشتەکان پەیامەکانی خودا بۆ خەڵک دەهێنن ( ‏)، پارێزگاری لە گەلی خودا دەکەن ( ‏)، سەرچاوەی هاندانن ( ‏)، ڕێنمایی دەکەن ( ‏)، سزا جێبەجێ دەکەن ( ‏)، بەسەر زەویدا دەگەڕێن و چاودێری دەکەن ( ‏)، لەگەڵ هێزەکانی خراپە دەجەنگن ( ‏؛ ‏). هەندێک فریشتە چاکن و هەندێکی دیکەش بەدکار ( ‏). فریشتەی بەدکار شوێنکەوتووی شەیتانن لەبەر ئەوە هێز و دەسەڵاتیان کەمترە لە فریشتە چاکەکان. کەواتە دەتوانین بڵێین ئیشی فریشتەکان ئەوەیە کە بەردەوام ستایشی یەزدان بکەن ( ‏).‏
  • ٢٠:١ - فریشتە یوسفی ئاگادار کردەوە کە ئەو منداڵەی لە سکی مریەمدایە لە ڕۆحی پیرۆزە و کوڕە. ئەمەش ڕاستییەکی گرنگ دەربارەی عیسا ئاشکرا دەکات کە ئەو هەم پەروەردگارە و هەم مرۆڤە لە هەمان کاتدا. پەروەردگار شێوەی مرۆڤێکی دەسەڵات سنوورداری وەرگرت، هەتا بتوانێت بژیێت و بمرێت لە پێناو ڕزگارکردنی هەموو ئەوانەی باوەڕی پێدەهێنن. وشەی «عیسا» واتا «خودا ڕزگار دەکات.» عیسا هات بۆ ئەم جیهانە تاکو ڕزگارمان بکات، چونکە ئێمە ناتوانین خۆمان لە گوناه و ئاکامەکانی گوناه ڕزگار بکەین. هەرچەندە کردەوەکانیشمان چاک بێت، ئێمە ناتوانین لەو سروشتە پڕ لە گوناهەی کە لە هەر هەمووماندایە خۆمان ڕزگار بکەین. تەنها عیسای پەروەردگار دەتوانێت ئەوەمان بۆ بکات. ئەو نەهاتووە تاکو یارمەتی خەڵک بدات خۆیان ڕزگار بکەن، بەڵکو ئەو هات وەک ڕزگارکەرێک تاکو لە دەسەڵاتی گوناه و سزاکانی ڕزگاریان بکات. سوپاسی مەسیح بکە بۆ مردنی لەسەر خاچ لە پێناوی گوناهەکانت، جا داوای لێ بکە جڵەوی ژیانت بگرێتە دەست. ژیانی نوێت لەو چرکەساتەوە دەست پێدەکات کە ئەم کارەی تێدا دەکەیت. عیسا پێشبینییەکەی ئیشایای بەدیهێنا کە پێشبینی ئەوەی کردبوو عیسا بە «ئیمانوێل» ناودەبردرێت، کە بە واتای «خودا لەگەڵمانە» دێت ( ‏). عیسا خودا بوو، بەڵام شێوەی جەستەی مرۆڤی وەرگرت؛ لەبەر ئەوە هەر بەڕاستی پەروەردگار هاتە ناومانەوە و لەگەڵمان بوو، ئێستاش لە ڕێگای ڕۆحی پیرۆزەوە مەسیح لە ژیانی هەموو ئەوانەدایە کە باوەڕی پێدەهێنن. تەنانەت ئیشایا خۆی پەی بە واتای فراوان و قووڵی وشەی ئیمانوێل نەبردووە.‏
  • ٢٤:١ - یوسف لە دوای ئەوەی بۆی ئاشکرا بوو کەوا مریەم ناپاکی لەگەڵ نەکردووە، هەر زوو بڕیارەکەی گۆڕی، ( ‏). گوێڕایەڵی فەرمانی خودا بوو و هاوسەرگیری لەگەڵ کرد. لەگەڵ ئەوەی لەوانەیە زۆر کەس لەگەڵی هاوڕا نەبووبن، بەڵام یوسف ئەو ڕێگایەی گرتەبەر کە دەیزانی دروستە. ئێمە هەندێک جار بەهۆی بۆچوونی کەسانی دیکەوە لە کاری چاک دوور دەکەوینەوە، بەڵام لەسەرمانە وەک یوسف ملکەچی بۆ خودا هەڵبژێرین، نەک گەڕان بەدوای ڕەزامەندی کەسانی دیکەدا.‏

ینکوردی © چا ل 2026ەالیەن دەزگایئسەتێربۆ وکردنەوە ا چاپ و بڵ وکەرەوەی ا بڵ بە مۆڵەن ی . هەموو م House Tyndaleافەکان پارێزراوە

ئایەتی پەیوەندیدار

  • ١:١ - ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛
  • ٢:١ - ؛ ؛ ؛ ؛
  • ٣:١ - ؛ ؛ ؛ ؛
  • ٤:١ - ؛ ؛ ؛ ؛
  • ٦:١ - ؛ ؛ ؛
  • ٧:١ -
  • ١١:١ - ؛ ؛ ؛
  • ١٢:١ - ؛ ؛
  • ١٦:١ - ؛ ؛
  • ١٨:١ - ؛ ؛
  • ١٩:١ -
  • ٢٠:١ -
  • ٢١:١ - ؛ ؛ ؛ ؛ ؛
  • ٢٣:١ - ؛ ؛ ؛ ؛
  • ٢٥:١ -

مەتا

بەش
ئایەت

پێشەکی سیپاره

پێشەکی سیپاره

جولەکەکان چاوەڕێی پێشەوا و سەرکردەیەکیان دەکرد، کە پێغەمبەران و نێردراوان چەندین سەدە لەمەوبەر پێشبینی هاتنیان کردبوو. باوەڕیان وابوو کە ئەو سەرکردەیە، مەسیح (دەستنیشانکراوەکە) لە ستەمی داگیرکاری ڕۆم ڕزگاریان دەکات و شانشینێکی نوێ دادەمەزرێنێت، کە هاوکات لەگەڵ فەرمانڕەوایەتیکردنی ئەوان وەک پاشایەک، دادپەروەرانە فەرمانڕەوایی هەموو جیهانیش دەکات. بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا جولەکەکان هیچ گوێیان بەو پێشبینییانە نەدەدا کە ئاماژەی بەوە دەکرد ئەم پاشایە دەبێت ئازار بکێشێت، ڕەت بکرێتەوە و بکوژرێت. لەبەر ئەوە سەیر نییە، کە تەنها کەمینەیەک لە جولەکەکان عیسایان وەک مەسیح ناسی. ئەوان نەیانتوانی درک بەوە بکەن کە ئەو کوڕی دارتاشە ناسیرەییە سادە و ساکارە چۆن دەکرێت ببێتە پاشای چاوەڕوانکراویان؟ بەڵام عیسا پاشا بوو و هەمیشەش پاشای هەموو جیهان دەبێت!

مەتا (لە بنەماڵەی لێڤی بوو)، یەکێک بوو لە دوازدە قوتابییەکە. مەتا پێشتر باجگرێکی قێزەون بوو، بەڵام ئەم پیاوە جەلیلییە گۆڕانکاری لە ژیانیدا ئەنجامدا. مەتا ئەو ئینجیلەی بە سروش لە ڕۆحی پیرۆزەوە بۆ جولەکەکان نووسی، بۆ ئەوەی بۆیان بسەلمێنێ کە عیسا مەسیحە و بۆ ئەوەی پاشایەتی خودایان بۆ ڕوون بکاتەوە.

مەتا سەرەتای پەڕتووکەکە بە زنجیرەی ڕەچەڵەکی مەسیح دەستپێدەکات. ئینجا ڕاستەوخۆ دەچێتە سەر چیرۆکی لەدایکبوونی مەسیح و ساڵانی سەرەتای ژیانی. هەروەها باسی هەڵهاتنی بنەماڵەی عیسا دەکات لە دەست هێرۆدسی خوێنڕێژ و چوونیان بەرەو میسر و جارێکی دیکە گەڕانەوەیان بەرەو ناسیرە. پاشان دەچێتە سەر لەئاوهەڵکێشانی عیسا لەسەر دەستی یەحیا (٣‏:١٦‏-١٧‏) و شکستپێهێنانی شەیتان لەلایەن عیساوە کاتێک لە چۆڵەوانی بوون. عیسای خاوەن شکۆ سەرەتای خزمەتەکەی بە هەڵبژاردنی قوتابییە یەکەمینەکانی و وتاری سەر چیا دەستپێکرد (بەشی ٥‏–٧). مەتا دەسەڵاتی خودایی مەسیح بەدەردەخات لە ڕێگەی باسکردنی پەرجووەکانی لە چاککردنەوەی نەخۆش و ئەوانەی ڕۆحی پیسیان تێدایە، تەنانەت زیندووکردنەوەی مردووانیش.

عیسا بەردەوام بوو لە باسکردنی شانشینی ئاسمان (بەشی ١٦‏–٢٠)، سەرەڕای بەرهەڵستی فەریسییەکان و دامەزراوە ئایینییەکان (بەشی ١٢‏–١٥). لەو ماوەیەدا عیسا باسی مردن و زیندووبوونەوەی بۆ قوتابییەکانی دەکات (١٦‏:٢١‏)، هەروەها ناسنامەی ڕاستەقینەی خۆی بۆ پەترۆس و یاقوب و یۆحەنا دەرخست (١٧‏:١‏-٥). عیسا لە کۆتایی خزمەتەکەیدا لە کەژاوەیەکی سەرکەوتووانە دەچێتە ئۆرشەلیم (٢١‏:١‏-١١). هەر زوو دژایەتیکردنی پەرە دەستێنێ و عیسا دەزانێت کە مردنی نزیک بووەتەوە. هەر بۆیە باسی داهاتووی بۆ قوتابییەکانی کرد کە پێش گەڕانەوەی چاوەڕێی چی بکەن (بەشی ٢٤) و هەتا ئەو کاتە چۆن بژین (بەشی ٢٥).

مەتا لە بەشەکانی کۆتاییدا (٢٦‏–٢٨) تیشک دەخاتە سەر ڕۆژانی کۆتایی عیسا لەسەر زەوی، واتا دوایین شێوی مەسیح، نوێژ لە گەتسیمانی، ناپاکی یەهوزا، هەڵاتنی قوتابییەکان، نکۆڵیی پەترۆس، دادگایی لەبەردەم قەیافا و پیلاتۆس، دوا وتەکانی مەسیح لەسەر خاچ و ناشتنی لە گۆڕی کەسێکی دیکەدا. بەڵام چیرۆکەکە لەوێدا کۆتایی نایەت، چونکە مەسیح لە مردن هەستایەوە و زیندوو بووەوە، بەسەر مردندا زاڵ بوو و پاشان قوتابییەکانی ڕاسپارد بەردەوام بن لەو خزمەتەی دەستی پێکردووە لە ڕێگەی بەقوتابیکردنی هەموو نەتەوەکانەوە.

لە کاتی خوێندنەوەی ئەم ئینجیلەدا، گوێ لە پەیامی ڕوونی مەتا بگرە: عیسای مەسیح کە پاشای پاشایان و گەورەی گەورەکانە. سەرکەوتنی بەسەر خراپە و مردندا پیرۆز بکە و کڕنۆش بۆ عیسای مەسیح ببە وەک پەروەردگاری ژیانت.

مەتا ئینجیلەکەی بە ڕەچەڵەکی عیسا دەستپێدەکات، بۆ ئەوەی بیسەلمێنێ کە عیسا لە ڕەچەڵەکی ئیبراهیم و داودی پاشایە، بەو جۆرەی لە پەیمانی کۆندا پێشبینی کرابوو. لەدایکبوونی عیسا وەک لەدایکبوونی مرۆڤێکی ئاسایی بە بێدەنگی و نهێنی نەبوو، شوانەکان و مۆغەکانی ڕۆژهەڵات هاتن بۆ ئەوەی بیپەرستن. جولەکەش چاوەڕوانی دەرکەوتنی مەسیح بوون. کاتێک لەدایکبوو، نەیانناسییەوە، چونکە ئەوان چاوەڕێی جۆرێکی دیکەی پاشا بوون.

هێزی باوەڕمان بەپێی ڕێژەی ئامادەییمان بۆ چێژتنی ئازار لە پێناو ئەو باوەڕەدا هەڵدەسەنگێنرێت. یوسف پیاوێکی باوەڕداری بەهێز بوو. ئامادەبوو کاری چاک بکات سەرەڕای ئەوەی کە دەیزانی ئەو کارە تووشی ئازار و ناخۆشی دەکات. بەڵام یوسف تایبەتمەندییەکی دیکەی هەبوو: تەنها هەوڵی نەداوە ئەوە بکات کە چاکە، بەڵکو هەوڵی داوە بە شێوەیەکی دروست بیکات.

کاتێک مریەم بە یوسفی گوت کەوا سکی پڕە، یوسف زانی منداڵەکە هی ئەو نییە. بە لەبەرچاوگرتنی کەسایەتی مریەم و ئەو بەسەرهاتەی بۆ یوسفی گێڕایەوە، هەروەها چۆنیەتی بیرکردنەوەی لەمەڕ منداڵی چاوەڕوانکراو، بوونەتە هۆی ئەوەی کە یوسف بە هەڵە لە دەستگیرانەکەی تێنەگات و وا بیر نەکاتەوە کە مریەم ناپاکی کردبێت. بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا، دەبێت کەسێک باوکی منداڵەکە بێت، ئەستەم بوو بۆی کەوا درک بەوە بکات کە «ئەو کەسە» خودی خودایە.

یوسف بڕیاری دا کەوا لە دەستگیرانەکەی جیاببێتەوە، بەڵام بە شێوازێک بێت کە نەبێتە هۆی ئابڕووچوونی مریەم. نیازی وابوو بە دادپەروەرانە و خۆشەویستی هەڵسوکەوت بکات.

لەو کاتەدا، بە مەبەستی پشتگیریکردنی بەسەرهاتەکەی مریەم، خودا فریشتەیەکی ناردە لای یوسف، تاوەکو ڕێگایەکی دیکەی ملکەچبوون بۆ یوسف بکاتەوە، کە بریتی بوو لە قبوڵکردنی مریەم وەکو خێزانی خۆی. یوسف ملکەچی خودا بوو، مریەمی بە خێزانی خۆی قبوڵ کرد و هەتا منداڵەکە لەدایک نەبوو لەگەڵی نەنوست.

ئێمە نازانین یوسف چەند ساڵ وەک باوکی دنیایی عیسا ڕۆڵی گێڕاوە. عیسا تەمەنی ١٢ ساڵ بوو کاتێک بۆ دوایین جار باسی یوسف کراوە. یوسف عیسای فێری دارتاشی کردووە، هەروەها دڵنیا بووە لەوەی کە عیسا لە ناسیرە پەروەردەیەکی ڕۆحی باش کراوە. ساڵانە لە ڕۆژانی جەژنی پەسخە هاوەڵی خێزانەکەی دەکرد بەرەو ئۆرشەلیم، ئەو کارەی کەوا عیسا لەدوای گەورەبوونیشی بەردەوام بوو لەسەری.

لەو کاتەوەی یوسف گوێی لە وشەکانی فریشتە بووە، دەیزانی کە عیسا کەسێکی ئاسایی نییە. باوەڕی قووڵی بەو ڕاستییە و ئامادەبوونی بۆ شوێنکەوتنی ڕێنمایی خودا، توانا و هێزی ئەوەی پێ بەخشی کە ببێتە باوکی دنیایی عیسا.

دەتوانن چیرۆکی یوسف لە (مەتا ١‏:١٦‏–٢‏:٢٣‏؛ لۆقا ١‏:٢٦‏–٢‏:٥٢‏) بخوێننەوە.

کتێبی پیرۆز مێژوو تۆمار دەکات. کتێبی پیرۆز سەلماندوویەتی کە تۆمارێکی ورد و پشتپێبەستراوە سەبارەت بە کەس و ڕووداو و شوێن. تۆمار و نووسراوە مێژووییە سەربەخۆکانی دیکە وردەکاری چەندین کەسی ناوداری نێو کتێبی پیرۆزیان پشتڕاست کردووەتەوە. یەکێک لەو ناودارانە گەورەی بنەماڵەی هێرۆدسە، هێرۆدسی گەورە.

هێرۆدس بە دروستکەری چەندین شار و بنیادنەرەوە دەوڵەمەندەکەی پەرستگای ئۆرشەلیم بەناوبانگە. بەڵام خەڵکێکی زۆری لەناوبردووە. ئەو نە لە کارە کەسییەکانیدا و نە لە کەسایەتی و ڕەفتاریدا مەزنییەکی ئەوتۆی تێدا دەرنەکەوتووە. بێ بەزەییانە فەرمانڕەوایی ناوچەی ژێر دەسەڵاتی خۆی کردووە. گومان و ئیرەییەکەی بوونە هۆکاری ئەوەی کە ژمارەیەک لە کوڕەکانی و ماریامنی خێزانی بکوژێت.

ڕۆما نازناوی پاشای جولەکەی بە هێرۆدس بەخشی، بەڵام گەلی جولەکە هەرگیز ئەو نازناوەیان پەسەند نەکرد. ئەو لە ڕەچەڵەکی پاشا داود نەبوو، هەروەها جولەکەیەکی تەواو نەبوو. لەگەڵ ئەوەی کە گەلی خودا لە کارە گەورەکانی هێرۆدس لە دووبارە بنیادنانەوەی پەرستگای خودا لە ئۆرشەلیم سوودمەند بوون، بەڵام نەیتوانی سەرنجیان ڕابکێشێت، چونکە لە هەمان کاتدا زۆر پەرستگای بتپەرستیشی بنیادنایەوە. هەموو هەوڵە پڕ خەرجییەکانی هێرۆدس بۆ بەدەستهێنانی گوێڕایەڵی گەل شکستی هێنا، چونکە هەوڵی ڕووکەش بوون. جگە لە خۆی، وەفای بۆ کەس نەبوو.

لەبەر ئەوەی نازناوی پاشایەتییەکەی ڕەسەن نەبوو، بەردەوام نیگەرانی ئەوە بوو کە تەختی شاهانە لەدەست بدات. هەڵسوکەوتی لەبارەی ئەوەی لە ئەستێرەناسەکان بیستی لە گەڕانیان بەدوای پاشای نوێ، لەگەڵ ئەوەی ئێمە لەبارەیەوە دەزانین دەگونجێ. خۆی ئامادە کرد بۆ زانینی شوێنی کۆرپەکە و کوشتنی، پێش ئەوەی ببێتە مایەی مەترسی بۆ سەری. کوشتنی منداڵانی بێتاوان لەدوای ئەوە، وانەیەکی تراژیدییە لەوەی کە دەکرێت چی ڕووبدات کاتێک خۆپەرستی پاڵنەری هەڵسوکەوتە. گومانەکانی هێرۆدس تەنانەت نەبووە هۆکاری پاراستنی خێزانەکەشی. بە دەستی خۆی ژیانی خۆی لەناوبرد.

لە (مەتا ٢‏:١‏-٢٢؛ لۆقا ١‏:٥) باسی هێرۆدسی گەورە کراوە.

مەتا باسی وتارەکانی عیسا دەکات. لێرە و لەوێ کارەکانی عیسا لە نێوان دەقی زۆر جوانی فێرکردنەکانیدا هاتووە. ئەم بەشەی مەتا بابەتییە، لە جێگەی ئەوەی کە ڕووداوی یەک لە دوای یەک بێت. مەتا وتاری سەر چیا و نموونەکانی عیسا لەسەر پاشایەتی ئاسمان و فێرکردنەکانی عیسا لەسەر بەخشین و کۆتایی زەمانە تۆمار دەکات.

مەتا زیاتر لە هەریەک لە قوتابییەکانی دیکە، بە تەواوی بەلایەوە ڕوون بوو کە نرخی شوێنکەوتنی مەسیح چەندە، لەگەڵ ئەوەشدا بێ هیچ دوودڵییەک شوێن مەسیح کەوت. کاتێک وازی لە ئیشی باجگری هێنا، بە تەواوی دەیزانی کە بێ ئیش دەبێت. بۆ زۆرێک لە قوتابییەکانی دیکە کە ماسیگر بوون، هەمیشە دەکرا بگەڕێنەوە و لە سەر کارەکەیان بەردەوام بن، بەڵام بۆ مەتا گەڕانەوەیەک بوونی نەبوو.

دوو شت بەسەر مەتادا هات، کاتێک بڕیاری دا شوێن عیسا بکەوێت. یەکەم، عیسا ژیانێکی نوێی پێ بەخشی، واتا نەک تەنها بووە بەشێک لە گروپێکی نوێ، بەڵکو بوو بە یەکێک لەوانەی کە سەر بە کوڕی خودا بوون. ئێستا ئەو نەک تەنها ڕێگایەکی جیاوازی ژیان قبوڵ دەکات، بەڵکو ئەو ئێستا خۆی کەسێکی قبوڵکراوە. بۆ باجگرێکی بێزراو، ئەو گۆڕانکارییە دەبێت زۆر گرنگ و گەورە بووبێت! دووەم، عیسا ئامانجێکی نوێی بە مەتا بەخشی بۆ بەهرەکانی. کاتێک شوێن عیسا کەوت، تاکە شتێک کە لە ئیشی ڕابردووییەوە لەگەڵ خۆی هێنابێت قەڵەمەکەی بوو. هەر لە سەرەتاوە خودا مەتای کردە پارێزەری تۆمار. لە کۆتاییدا بانگهێشتەکەی عیسا، وای کرد کە بە باشترین شێوە سوود لە بەهرەکانی وەربگرێت. مەتا چاودێرێکی زۆر وریا بوو، هەروەها بەبێ هیچ دوودڵییەک ئەوەی تۆمار کردووە کە لە دەوروبەریدا ڕوویداوە، بە جۆرێک کە دەرئەنجامەکەی ئەو ئینجیلە بوو کە ناوی ئەمی هەڵگرتبوو.

ئەزموونی مەتا دەریدەخات کە هەر لە سەرەتاوە هەریەک لە ئێمە ئیشێکی خوداین کە بەردەوام بەرەوپێش دەڕوات. زۆربەی ئەوەی کە خودا بۆ ئێمەی داناوە، زۆر پێش لەو کاتە پێمان دەدات کە بتوانین بە باشی بەکاریبهێنین. خودا پێش کاتی دیاریکراوی خۆی، بەهرە و توانامان دەداتێ. توانای خزمەتکاریی بە هەریەک لە ئێمە داوە. کاتێک بەهۆی ئەو شتانەی کە پێی بەخشیوین متمانە و باوەڕ بە خودا دەکەین، ئەوا لەڕاستیدا ژیانێکی پڕ لە سەرکێشی دەستپێدەکەین. مەتا نەیدەتوانی درک بەوە بکات کە خودا بەهرەی باجگرییەکەی بەکاردەهێنێت بۆ تۆمارکردنی گەورەترین چیرۆکێک کە هەتا ئێستا بوونی هەبووبێت. ئەو ئامانج و مەبەستەی کە خودا بۆ ئێمەی هەیە لەوەی مەتا کەمتر نییە. ئایا دەنگی عیسات ناسییەوە کاتێک فەرمووی «دوام بکەوە؟» وەڵامی تۆ چی بوو؟

چیرۆکی مەتا لە چوار ئینجیلەکاندا باسکراوە، هەروەها لە (کردار ١‏:١٣) هاتووە.

دوای ئەوەی کە عیسا بەهۆی فێرکردنەکانییەوە ڕووبەڕووی دژایەتییەکی زۆر بووەوە، یەهوزا ناپاکی لێکرد، قوتابییەکانی نکۆڵییان لە ناسینی کرد، لە خاچ درا و مرد. دوای سێ ڕۆژ لەنێو مردووان هەستایەوە و بۆ قوتابییەکانی دەرکەوت، لەو ڕێگایەوە پاشابوونی خۆی بەسەر ژیان و مردندا دووپات کردەوە. ئەو پاشایەی کە ماوەیەکی زۆر بوو چاوەڕێی هاتنی بوون، پاشایەتییەکەی دامەزراند، بەڵام جیاواز لەوەی کە چاوەڕێی بوون، چونکە ئەو لە دڵماندا حوکم دەکات هەتا ئەو ڕۆژەی دووبارە دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی جیهانێکی نوێ و تەواو بنیاد بنێت.

میواننەوازی هونەرە. دڵنیابوون لەوەی کە میوانێک بە باشی و گەرموگوڕی پێشوازی لێکراوە و بە جوانی خزمەت کراوە، پێویستی بە ڕووخۆشی و ڕێکخستن و کاری دەستەکۆمەڵ هەیە. مریەم و مەرسای خوشکی بەهۆی ئەوەی کە توانای ئەنجامدانی ئەو کارانەیان هەبوو، بۆیە لە کتێبی پیرۆزدا بە یەکێک لە باشترین میواننەوازەکان لەقەڵەم دراون. عیسا میوانی بەردەوامی ئەوان بووە. میواننەوازی بەلای مریەمەوە بە واتای گرنگیدان دەهات بە خودی میوانەکە نەک دابینکردنی ئەو پێویستییەی کە میوانەکە هەیەتی، واتا لە جێگەی ئەوەی خواردن ئامادە بکات، لەگەڵ میوانەکە قسە دەکات. زیاتر گرنگی بە وتە و قسەکانی میوانەکەی دەدا لە خاوێنکردنەوەی ناوماڵ و کاتی چێشت لێنانەکەی. مریەم، وای کرد مەرسای خوشکە گەورەی ئەو کارانەی ماڵ لە ئەستۆ بگرێت. شێوازی هەڵسوکەوتکردنی مریەم لە بەرامبەر ڕووداوەکاندا، دەریدەخات کە ئەو زۆرتر «وەڵامدەرەوەیە.» لە ئامادەکاریدا دەستێکی کەمی هەبوو؛ ئەرکەکەی بریتی بوو لە بەشداریکردن. بە پێچەوانەی خوشکەکەیەوە کە دەبووایە فێربێت دەست هەڵبگرێت و گوێبگرێت؛ مریەم دەبووایە فێری ئەوە بووایە کە ئەو کارە زۆر جار گونجاوە و پێویستە. لە یەکەم سەردانی مەسیح بۆ ماڵی ئەو دوو خوشک و برایە، یەکەم جار گوێمان لە ناوی مریەم دەبێت، کە لە لای پێی عیسا دانیشتبوو و گوێی لە عیسا دەگرت. کاتێک مەرسای خوشکی گلەیی لە مریەم کرد کە بۆچی لە ئیشی ماڵدا یارمەتی نادات، عیسا وەڵامی دایەوە و فەرمووی کە کارەکەی مریەم لە ئێستادا لەوەی مەرسا باشتر و دروستترە. کۆتا نیگامان لەسەر مریەم ئەوە نیشان دەدات کە بووەتە کەسێکی تێگەیشتوو و خواپەرست. دیسان مریەم لەبەردەم پێی عیسادایە، بە بۆنی گرانبەها پێیەکانی دەشوات و بە قژی وشکی دەکاتەوە. پێدەچێت لە قوتابییەکانی عیسا باشتر لەوە تێبگات کە بۆچی عیسا دەمرێت. عیسا فەرمووی کە کارە خواپەرستییەکەی مریەم وەکو خزمەتێکی بەنرخ لەگەڵ مزگێنیدا باسی لێوە دەکرێت. ئایا عیسا چ جۆرە میواننەوازییەکی لە ژیانی تۆوە وەرگرتووە؟ ئایا ئەوەندە سەرقاڵی پلاندانان و بەڕێوەبردنی ژیانتی کە کاتت بۆ عیسا تەرخان نەکردووە؟ یان گوێ لە وشەکانی عیسا دەگریت و دواتر لە ڕێگەی ژیانتەوە بە شێوازی جیاواز دەیپەرستی؟ عیسا چاوەڕێی ئەم جۆرە میواننەوازییە لە هەر هەموومان دەکات.

چیرۆکی مریەم لەمانەدا هاتووە: (مەتا ٢٦‏:٦‏-١٣؛ مەرقۆس ١٤‏:٣‏-٩؛ لۆقا ١٠‏:٣٨‏-٤٢؛ یۆحەنا ١١‏:١٧‏-٤٥؛ ١٢‏:١‏-١٢).

یەکەم شت کە عیسا بە شیمۆن پەترۆسی گوت ئەمە بوو: «وەرە و شوێنم بکەوە» (مەرقۆس ١‏:١٧). کۆتا شتیش ئەمە بوو: «شوێنم بکەوە» (یۆحەنا ٢١‏:٢٢). پەترۆس هەموو هەنگاوێکی ڕێگەی نێوان ئەو دوو کێشمەکێشەی بە باشی بەڕێکرد و هەرگیز وازی لە شوێنکەوتنی مەسیح نەهێنا، ڕاستە هەندێک کات ساتمەی دەکرد، بەڵام هەر بەردەوام بوو. کاتێک عیسا هاتە ناو ژیانی پەترۆسی ماسیگرەوە، بووە کەسێکی نوێ بە ئامانج و پێشینەییێکی نوێوە. پەترۆس نەبووە کەسێکی بێخەوش و تەواو و هەرگیز لە شیمۆن پەترۆس نەکەوت. ڕەنگە بەلامانەوە جێگەی پرسیار بێت کە عیسا چی لە شیمۆندا دیت کە سڵاوی لەو قوتابییە شایستەیە کرد و ناوی لێنا «پەترۆس» کە بە واتای «بەرد» دێت. پەترۆسی بێبەرنامە و بێفکر بێگومان زۆربەی کات وەکو بەرد هەڵسوکەوتی نەدەکرد، بەڵام نابێت ئەوەمان لەبیر بچێت کە کاتێک عیسا قوتابییەکانی هەڵبژارد، بەدوای کەسانێکی نموونەییدا نەدەگەڕا، بەڵکو بە دوای مرۆڤی باشدا دەگەڕا. کەسانێکی هەڵبژارد کە بتوانن لە ڕێگەی خۆشەویستی مەسیحەوە بگۆڕدرێن، ئینجا ناردیانی بۆ ئەوەی ڕایبگەیەنن کە ئەم قبوڵکردنە بۆ هەموو کەسێکە، تەنانەت بۆ ئەو کەسانەی کە زۆر جار هەڵە دەکەن و گوناه دەکەن. لەوانەیە بپرسین باشە عیسا چی لە ئێمەدا بینیوە کە بانگمان دەکات بۆ ئەوەی شوێنی بکەوین. بەڵام ئەوەتا دەزانین کە عیسا پەترۆسی قبوڵ کرد و سەرەڕای هەڵەکانیشی، بەردەوام بوو لە ئەنجامدانی کاری مەزن بۆ خودا. ئایا ئامادەیی ئەوەت تێدایە کە سەرەڕای هەڵەکانت، بەردەوام بیت لە شوێنکەوتنی عیسا؟

چیرۆکی پەترۆس لە چوار ئینجیلەکە و کرداری نێردراواندا هاتووە. (مەتا ١٦‏:١٨؛ ٢٦‏:٦٩‏-٧٥؛ لۆقا ٥‏:١‏-١١؛ یۆحەنا ٢١‏:١٥‏-٢٤؛ کردار ٢‏:١٤‏-٤١) هەروەها لە (گەلاتیا ١‏:١٨؛ ٢‏:٧‏-١٤) ناوی هاتووە. نابێت ئەوەشمان لەبیر بچێت کە نووسەری هەر دوو نامەی یەکەم و دووەمی پەترۆسیشە.

زانیارییە سەرەکییەکان

مەبەست:

سەلماندنی ئەوەی کە عیسا مەسیحەکەیە، پاشای هەتاهەتاییە.

نووسەر:

مەتا، لە بنەماڵەی لێڤی.

ئەوانەی لە بنەڕەتدا بۆیان نووسراوە:

مەتا بۆ جولەکەی نووسیوە، بە شێوەیەکی تایبەت.

مێژووی نووسین:

٦٠‏-٦٥ ز.

پاشخان:

مەتا جولەکەیەکی باجگر بوو، کە بووە یەکێک لە قوتابییەکانی عیسا. ئینجیلی مەتا پەیمانی کۆن و نوێ پێکەوە دەبەستێتەوە، چونکە بە تایبەتی تیشک دەخاتە سەر بەدیهاتنی پێشبینییەکانی پێغەمبەران.

ئایەتی سەرەکی:

وا بیر نەکەنەوە من هاتووم تەورات یان نووسراوی پێغەمبەران بسڕمەوە، نەهاتووم بۆ سڕینەوەیان، بەڵکو هاتووم بۆ تەواوکردنیان. (٥‏:١٧‏).

کەسایەتییە سەرەکییەکان:

عیسا، مریەم، یوسف، یەحیای لەئاوهەڵکێش، قوتابییەکان، ڕابەرانی ئایینی، قەیافا، پیلاتۆس و مریەمی مەجدەلی.

شوێنە سەرەکییەکان:

بێت‌لەحم، ئۆرشەلیم، کەفەرناحوم، جەلیل، یەهودیا.

تایبەتمەندییەکان:

ئینجیلی مەتا لە زۆر شوێندا باسی هاتنی مەسیحی بەڵێندراوی کردووە کە گەلی خودا ڕزگار دەکات، بە درێژایی ئەم ئینجیلە دە جار نازناوی «کوڕی داود» بەکارهاتووە. هەروەها لەسەر بناغەی پەیمانی کۆن نووسراوە، ٥٣ دەقی وەرگیراو و ٧٦ ئاماژەی دیکە بەکارهاتووە. ئینجیلی مەتا لە شێوەی ڕووداوی یەک لەدوای یەک نەنووسراوە، بەڵکو ئامانجی ئەوەیە کە بە ڕوونی نیشانی بدات عیسا مەسیحەکەیە.

ڕووداو و بەروارەکان

ئینجیل بەپێی نووسینی مەتا
سەرەتای فەرمانڕەوایەتی هێرۆدس ٣٧ پ. ز.
لەدایکبوونی عیسا ٥ یان ٦ پ. ز.
ڕاکردن بۆ میسر ٤ یان ٥ پ. ز.
مردنی هێرۆدسی گەورە ٤ پ. ز.
گەڕانەوە بۆ ناسیرە ٣ یان ٤ پ. ز.
یەهودیا بوو بە هەرێمێکی ڕۆمانی ٦ پ. ز.
عیسا بە منداڵی دەچێتە پەرستگا ٦ یان ٧ ز.
سەرەتای فەرمانڕەوایەتی تێباریۆس قەیسەر ١٤ ز.
پیلاتۆسی پۆنتی بوو بە فەرمانڕەوا ٢٦ ز.
سەرەتای خزمەتی یەحیا ٢٦ ز.
سەرەتای خزمەتی عیسا ٢٦ یان ٢٧ ز.
عیسا دوازدە قوتابی هەڵدەبژێرێت ٢٨ ز.
عیسا نانی پێنج هەزار کەس دەدات ٢٩ ز.
لەخاچدان، هەستانەوە مردن و بەرزبوونەوەی عیسا بۆ ئاسمان ٣٠ ز.

پێکهاتەی ئینجیلی مەتا

ا. لەدایکبوونی عیسای پاشا و ئامادەکاریی بۆ خزمەتەکەی (١‏:١‏–٤‏:١١‏) گەلی ئیسرائیل چاوەڕێی هاتنی مەسیحی پاشایان دەکرد. مەتا ئینجیلەکەی بەوە دەستپێدەکات کە چۆن عیسای مەسیح لە نەوەی داودە. لە هەمان کاتیشدا ئاماژە بەوە دەکات کە خودا مەسیحی نەناردووە تاکو ببێتە پاشایەکی زەمینی، بەڵکو پاشایەکی ئاسمانی. پاشایەتییەکەی عیسا زۆر مەزنتر دەبێت لە پاشایەتییەکەی داود، چونکە پاشایەتییەکەی هەرگیز کۆتایی نایەت. هەر لە لەدایکبوونیەوە، زۆرێک دانیان بەوەدا نا کە عیسا پاشایە. هێرۆدسی فەرمانڕەوا هاوشێوەی شەیتان لە پاشایەتی مەسیح دەترسا، هەر بۆیە هەوڵی دا ڕێگەی لێبگرێت، بەڵام کەسانی دیکە هاتن و کڕنۆشیان بۆ برد و دیاری پاشایانەیان پێشکەش کرد. دەبێت ئامادەیی ئەوەمان تێدابێت کە دان بە عیسادا بنێین وەک ئەوەی کە هەیە، هەروەها وەک پاشای ژیانمان بیپەرستین.
ب. پەیام و خزمەتی عیسای پاشا (٤‏:١٢‏–٢٥‏:٤٦) ١. عیسا دەست بە خزمەتەکەی دەکات. (٤‏:١٢‏-٢٥) ٢. عیسا لەسەر چیا وتار پێشکەش دەکات. (٥‏:١‏–٧‏:٢٨) ٣. عیسا پەرجووێکی زۆر ئەنجام دەدات. (٨‏:١‏–١٠‏:٤٢) ٤. عیسا باسی پاشایەتی ئاسمان دەکات. (١١‏:١‏–١٣‏:٥٢) ٥. عیسا ڕووبەڕووی کاردانەوەی جیاواز دەبێتەوە بەرامبەر بە پەیام و خزمەتەکەی. (١٣‏:٥٣‏–١٨‏:٣٥) ٦. عیسا لەگەڵ ڕابەرە ئایینییەکان تووشی کێشمەکێش دەبێت. (١٩‏:١‏–٢٣‏:٣٨) ٧. عیسا لەسەر کێوی زەیتوون فێرکردن پێشکەش دەکات. (٢٤‏:١‏–٢٥‏:٤٦) عیسا لەسەر چیا وتارێکی دا، کە پێکهاتبوو لە ڕێنمایی بۆ ژیان لەنێو پاشایەتییەکەیدا. هەروەها چەندین نموونەی هێنایەوە لەسەر جیاوازی نێوان پاشایەتییەکەی خودا و پاشایەتییەکانی جیهان. ئاشتی و بەخشندەیی و گرنگیدان بە کەسانی دیکە لەو تایبەتمەندییانەن کە وا دەکەن مرۆڤ لەنێو پاشایەتی خودا پایەدار بێت. بۆ ئەوەی لە پاشایەتی خودا پایەدار بین، پێویستە هەر لە ئێستاوە بەگوێرەی پێوەرەکانی خودا بژین. عیسا هات پیشانمان بدات کە چۆن دڵسۆزانە لە پێناو پاشایەتییەکەی ئەودا بژین.
پ. مردن و هەستانەوەی عیسای پاشا (٢٦‏:١‏–٢٨‏:٢٠) عیسا بۆ گەلی ئیسرائیل نێردرا، بەڵام ڕەتکرایەوە. چەند سەیرە پاشا تۆمەتبار و دەستگیر بکرێت و پاشان لە خاچ بدرێت. بەڵام عیسا بە زیندووبوونەوەی، هێزی خۆی تەنانەت بەسەر مردندا دەرخست. بەم جۆرە ڕێگایەکی بۆمان دۆزییەوە بەرەو پاشایەتییەکەی. هەموو ئەم بەڵگانە نیشانی دەدەن کە عیسا کوڕی خودایە، بۆیە پێویستە لەسەر ئێمەش بە پەروەردگاری خۆمانی قبوڵ بکەین.

بابەتە سەرەکییەکان

بابەت ڕوونکردنەوە گرنگی
عیسای مەسیحی پاشا عیسا وەک پاشای پاشایان دەرکەوتووە. لەدایکبوونی پەرجوویی، ژیان و فێرکردنەکانی، پەرجووەکانی و زاڵبوونی بەسەر مردندا، کەسایەتی ڕاستەقینەی ئەو نیشان دەدەن. ناکرێت عیسا بەراورد بکرێت بە هیچ کەس و هێزێک. ئەو فەرمانڕەوای هەرەبەرزی هەموو سەردەمێک و ئاسمان و زەوی و مرۆڤ و فریشتەکانە. پێویستە لەسەرمان شوێنی ڕاستەقینە و شیاوی خۆی بدەینێ، کە بریتییە لە پاشای ژیانمان.
مەسیح عیسا، مەسیح بوو. ئەو مەسیحەی کە جولەکەکان چاوەڕێیان دەکرد بێت و ئازادیان بکات لە ستەمکاری ڕۆمانییەکان. بەڵام ئەفسوس کاتێک کە مەسیح هات نەیانناسی، چونکە پاشایەتییەکەی بەو جۆرە نەبوو کەوا پێشبینییان دەکرد. ئامانجی ڕاستەقینەی ڕزگارکەرە دەستنیشانکراوەکەی خودا ئەوە بوو کە بێت و ببێتە قوربانی و بمرێت لە پێناوی هەموو مرۆڤەکاندا، تاوەکو ئازادیان بکات لە چەوسانەوەی گوناه. عیسا لە لایەن خوداوە نێردراوە، بۆیە دەتوانین متمانەی تەواوی پێ بکەین و ژیانمانی پێ بسپێرین. عیسا شایانی ئەوەیە کە هەموو شتێک لە پێناو ڕاستی و دانپێدانانی ئەودا دابنێین. دەبێت خۆمانی پێ بسپێرین، چونکە هات بۆ ئەوەی ببێتە مەسیح و ڕزگارکەری ئێمە.
پاشایەتی خودا عیسا هاتە سەر زەوی بۆ ئەوەی دەست بە دامەزراندنی پاشایەتییەکەی بکات. بەڵام بە تەواوی هاتنەدی پاشایەتییەکەی لە کاتی گەڕانەوەیدا دەبێت، هەموو ئەوانەشی کە باوەڕیان پێی هێناوە و دڵسۆزانە شوێنی کەوتوون دەچنە ناو پاشایەتییەکەیەوە و دەبنە هاوڵاتی پاشایەتییەکەی. چوونە ناو پاشایەتی خودا لە ڕێگەی باوەڕەوەیە، واتا باوەڕ بە مەسیح ئەوەی لە گوناه ڕزگارمان دەکات و ژیانمان دەگۆڕێت. ئێستا لەسەرمانە کاری پاشایەتییەکەی بکەین، بۆ ئەوەی ئامادە بین بۆ گەڕانەوەی.
فێرکردنەکان عیسا لە ڕێگای وتار و پەند و نموونەوە، خەڵکی فێردەکرد. لە ڕێگەی فێرکردنەکانییەوە پێکهاتەی ڕاستەقینەی باوەڕ و چۆنیەتی خۆ بەدوورگرتن لە ژیانێکی بێ بەرهەم و پڕ لە فریو و دووڕوویی بەدەردەخست. فێرکردنەکانی عیسا ڕێنماییمان دەکات کە چۆن ئێستا بە شێوەیەکی دروست لەم جیهانەدا بژین کە لە ئاییندەدا ئامادە و شایستەی ژیان بین لە پاشایەتییەکەی ئەودا. ژیانی ئەو بە چەشنی فێرکردنەکانی بوو. ئێمەش دەبێت ئەوەی کە دەیڵێین بە شێوەیەکی کردەیی ئەنجامی بدەین.
هەستانەوە کاتێک عیسا لەنێو مردووان هەستایەوە، بە هێز و تواناوە وەک پاشایەک هەستایەوە، بە سەرکەوتنی بەسەر مردندا پاشایەتی خۆی و بوونی هێز و دەسەڵاتی بەسەر گوناهدا سەلماند. هەستانەوەی عیسا لەنێو مردووان بەهێزیی ژیانی ئەومان بۆ دەردەخات، بە جۆرێک کە تەنانەت مردنیش نەیتوانی ڕێگری بکات لە جێبەجێکردنی پلانەکانی کە بەخشینی ژیانی هەتاهەتایی بوو بە ئێمە. هەموو ئەوانەی باوەڕ دەهێنن بە عیسا، دەتوانن هیوای ئەوەیان هەبێت کە وەک ئەو هەڵدەستنەوە. کاری ئێمە ئەوەیە ڕاستییەکانی عیسا بە تەواوی خەڵکی ئەم جیهانە ڕابگەیەنین، تاوەکو هەموو کەسێک بتوانێت بەشداربێت لە سەرکەوتنەکەی.

سەرچاوەکان

  • فەرهەنگۆکی کتێبی پیرۆز
  • سەرچاوەکانی تری توێژینەوە

نەخشەکان

بابەتەکان

زانیاری دەربارەی کەسایەتییەکان

تێبینی